محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
146
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
شعر حجره زينسان و تاز ازين كردار * شغل ازين طرز و حرفتى زين بز حجرهء ماست باد خانهء بوق * ساعتى باد بوق زين سو بز و [ بضم باء ] گوسفند معروف ، خواه اهلى و خواه وحشى . مثالش حكيم فردوسى گويد : بيت كهين بندهء تو بود اورمز * كه تو چون شبانى و مردم چو بز بسپوز - [ بسين مهمله و باى فارسى . به وزن امروز ] امر باشد بفرو بردن و سپوزيدن . چنان كه « 1 » سوزنى گويد : شعر ولى را گاه نه بر گاه بنشان * عدو را چاه « 2 » كن در چاه « 2 » بسپوز بوز - [ بضم باء ] اسب كبود بسفيدى مايل باشد . مثالش نزارى گويد : بيت با او به زبان حال گفتم * هر روز بتر چرائى اى بوز و در فرهنگ بمعنى اسب تند و تيز نيز آورده و به اين بيت مولوى متمسك شده : شعر شاگرد تو من باشم گر كودن ( ؟ ) اگر « 3 » بوزم * تا ز ان لب خندانت يك نكته بياموزم برز - [ بضم با ] بلندى مردم و چهار پا و غيره . مثالش استاد ابو شكور گويد : شعر منش « 4 » بايد از مرد چون سرور است * اگر برزو بالا ندارد رواست و در نسخهء ميرزا مسطورست برز [ بفتح ] كشاورزى و بلندى و بالاى مردم كه آن را برز [ بضم با ] « 5 » نيز گويند و بمعنى تنهء درخت و زيبائى و ماله كه بدان اندود كنند نيز باشد . كذا فى الشرفنامه و در لسان الشعرا « 6 » بفتح زيبائى و مالهء مذكور باشد و بضم بمعنى بلندى بالاى مردم و بلندى تنهء درخت و بمعنى بلندى مجرد آمده . مثالش « 7 » حكيم فردوسى فرمايد بمعنى اخير : بيت چو خورشيد برزد سر از برز كوه * ميانها ببستند توران گروه و بمعنى بلند نيز آمده و از بيت مرقوم نيز اين معنى ظاهر مىشود اگر باضافه نخوانيم چه هم او « 21 » فرمايد بمعنى بلند : شعر برش چون بر شير و بالاش برز * ز تركان نديدم چنان دست و گرز و در فرهنگ بمعنى زراعت كه ورز نيز گويند و مالهء بنايان و زيبائى باشد و بضم « 8 » بمعنى قد و قامت و شكوه و بمعنى بلند نيز آمده . مثال معنى زراعت خواجو گويد : بيت نبيند كس درينجا « 9 » كشته و برز * نه كس ماندست زين مردم درين مرز و بمعنى « 10 » شكوه بضم باء فردوسى گويد : شعر ز دستش بيفتاد زرينه گرز * تو گفتى برفتش همى فرو برز بستان افروز - در نسخهء ميرزا گلى باشد
--> ( 1 ) « س » « ب » : چنانچه . ( 2 ) « س » : جاه . ( 3 ) اين كلمه از « ب » است . ( 4 ) « ن » : دهنش ؛ « س » « ب » : تنش . ( متن تصحيح قياسيست ) . ( 5 ) « ن » : بضم ؛ « س » ندارد . ( متن از « ب » است ) . ( 6 ) « س » : لشا الشعرا . ( 7 ) كلمهء مثالش در « س » نيست ( از « ن » است ) . ( 8 ) « س » : بمضم . ( 9 ) « س » : دربيجا . ( 10 ) « س » : بمعنى . ( 21 ) يعنى : فردوسى .